اقتصاد

کاهش ارزش پول افغانی: چالش یا فرصت؟

نویسنده: پوهنیار اجمل کاکر استاد پوهنحی اقتصاد، پوهنتون کابل

خلاصه مطلب

  • در آغاز ریفورم، یک دالر آمریکایی معادل ۴۴ الی ۴۵ افغانی قبول گردید
  • افغانستان هنوز هم یک کشور متکی به واردات است
  • بسیاری از کشور ها علاقمند کاهش ارزش پول ملی شان هستند
  • طی سالهای ۲۰۰۸- ۲۰۱۸ میلادی پول افغانی سیر نزولی داشته است
  • کاهش ارزش پول افغانی میتواند هم یک فرصت و یا هم یک چالش تلقی گردد

ریفورم پولی سال ۱۳۸۲ در زمان ریاست حامد کرزی به عنوان بهترین سیاست حکومت وقت شناخته شد. در آغاز ریفورم، یک دالر آمریکایی معادل ۴۴ الی ۴۵ افغانی قبول گردید اما طی سالهای بعد آن ارزش پول افغانی در مقابل دالر میلان نزولی را اختیار نمود که حتی سرحد آن امروز به یک دالر معادل ۸۰ افغانی رسیده است. این میزان کاهش ارزش پول افغانی امروز که در ساعات و دقیقه ها محاسبه میشود، قبلاً ماه ها و سالها را دربرمیگرفت.

حالا سوال این است که آیا کاهش ارزش پول افغانی واقعاً چالش است یا فرصت نیز بوده میتواند؟

از آنجایکه افغانستان هنوز هم یک کشور متکی به واردات بوده، درین شکی نیست که کاهش ارزش پول افغانی یک چالش جدی میباشد. زیرا قدرت خرید مستهلکین را پایین آورده و سبب کاهش میزان رفاهیت شان میگردد. به طور مثال: قیمت یک متاع وارداتی که یک دالر بوده، در سال ۱۳۸۲ یک مستهلک برای خرید آن ۴۴ افغانی پرداخت می کرد حالانکه امروز قیمت همان متاع یک دالر است اما به اثر کاهش ارزش پول افغانی مستهلک ۸۰ افغانی پرداخت می کند یعنی ۳۶ افغانی (حدوداً ۸۰٪)  پول بیشتر را نسبت به سال ۱۳۸۲ پرداخت می کند یا به عبارت دیگر میزان مازاد از دست رفته مستهلک در حدود ۸۰ درصد میباشد. به اساس یک گزارش بانک انکشاف آسیایی، ارزش پول افغانی در مقابل دالر از همان ابتدای ریفورم پولی بگونه ی طبیعی تعیین نشده بود بل ارزش تعیین شده یک ارزش مصنوعی بود و اینکه پول افغانی روز به روز کاهش ارزش می نماید در واقع به سوی گرفتن ارزش طبیعی (ارزش اصلی) خود است اینکه در کدام ارزش توقف میکند هنوز معلوم نیست.

 

کاهش ارزش پول به گفته دانشمند معروف اقتصاد و بنیاد گذار نظام اقتصاد بازار با اصول اجتماعی والتر اویکن؛ ثبات اقتصادی را خدشه دار میساز طوریکه میفرماید؛ ثبات اقتصادی بوده نمی تواند هرگاه ثبات ارزش پول نباشد.

 

از طرف دیگر بسیاری از کشور ها علاقمند کاهش ارزش پول ملی شان هستند که درین خصوص کشور جمهوری مردمی چین شهرت جهانی دارد. چرا؟

کاهش ارزش پول ملی باعث می شود که تولیدات داخلی برای خارجی ها ارزانتر گردیده و ممد رشد صادرات قرار گیرد که جهت تحرک فعالیت های اقتصادی مفید دانسته می شود. به طور مثال: اگر یک متاع داخلی در سال ۱۳۸۲ معادل ۴۴ افغانی که ۱ دالر میشد امروز همان متاع کمتر از یک دالر (۵۵ سنت) می  شود یا به عباره دیگر امروز خارجی ها با یک دالر تقریباً دو واحد متاع داخلی را نسبت به سال ۱۳۸۲ به اثر کاهش ارزش پول ملی به دست می آورند. پس کاهش ارزش پول ملی قدرت خرید مستهلکین خارجی را در قبال امتعه داخلی افزایش داده و در نتیجه باعث افزایش صادرات امتعه داخلی یک کشور میگردد.

به همین دلیل است که کشور جمهوری مردمی چین برای تشویق صادرات داخلی علاقمند به کاهش ارزش پول ملی شان بوده است و این امر باعث گردید تا کشور چین با فشار های بین المللی در خصوص سیاست های پولی شان مواجه گردند. اما با آن هم کشور چین بصورت یک شبه بگونه ی مخفیانه حتی برای چند ساعت محدود پول ملی خویش را کاهش ارزش میداد تا در معاملات تجاری بین المللی به نفع کشور و به نفع صادرات شان ازین سیاست کاهش ارزش پول داخلی استفاده کنند.

کشور پاکستان نیز در آغاز سال ۲۰۱۹ ارزش پول ملی آن در مقابل دالر از ۱۱۰ واحد روپیه پاکستانی به ۱۴۷ روپیه فی دالر کاهش ارزش نمود و بعد از مدتی رئیس بانک مرکزی شان ابراز نمود که این کاهش ارزش جهت تشویق صادرات تولیدات داخلی و تحرک فعالیت های اقتصادی یک سیاست عمدی بوده است.

در خصوص افغانستان باید گفت که کاهش ارزش پول افغانی به  خصوص از سال ۲۰۱۳ میلادی به این طرف اثرات دو جانبه داشته است. از یک طرف چون افغانستان اتکای بیشتر بر واردات دارد و این اقلام وارداتی توسط اسعار (بخصوص دالر آمریکایی) خریداری میشوند فلهذا کاهش ارزش پول افغانی باعث گردیده تا قدرت خرید مستهلکین (بخصوص دارندگان عاید پایین) را تحت تأثیر منفی قرار دهد. از طرف دیگر هرگاه دیده شود کاهش ارزش پول افغانی بخصوص بعد از سال ۲۰۱۳ ممد رشد صادرات تولیدات داخلی نیز گردیده است که در واقع میزان صادرات را از ۵۱۴ ملیون دالر در سال ۲۰۱۳ به ۸۷۵ ملیون دالر در سال ۲۰۱۸ (۵۹ در صد رشد) افزایش داده است و این رشد صادرات به مقایسه سال ۲۰۱۱ در حدود ۸۱ فیصد میباشد که به نوبه ای خود کسر بیلانس تجارت را از ۹۵- ۹۷ در صد به ۸۸ در صد کاهش داده است.

طوریکه در شکل ۱ دیده می شود طی سالهای ۲۰۰۸ الی ۲۰۱۸ همواره نرخ تبادله پول افغانی در مقابل دالر آمریکایی میلان صعودی داشته و صادرات نیز بطور اوسط دارای میلان صعودی است که نشان دهنده یک اثر مثبت نرخ تبادله بر میزان صادرات طی سالهای یاد شده میباشد. نرخ تبادله صعودی که معنی ارزش نزولی پول افغانی را میدهد در شکل ذیل به خوبی نشان داده شده است.

از شکل ۲ هویداست که به طور اوسط ارزش پول افغانی طی سالهای ۲۰۰۸- ۲۰۱۸ میلان نزولی داشته و برعکس ارزش صادرات دارای میلان صعودی میباشد که به مرور زمان فاصله بین این دو متحول بیشتر گردیده است و این نشان میدهد که کاهش ارزش پول افغانی توانسته است در رشد صادرات طی سالهای متذکره نقش مثبت ایفا ن‍ماید و باعث افزایش صادرات گردد.

در نتیجه کاهش ارزش پول افغانی میتواند هم به عنوان یک فرصت و هم به عنوان یک چالش تلقی گردد. افغانستان چون هنوز هم اتکای بیشتر به واردات دارد و ۸۸ در صد مصرف داخلی توسط واردات تمویل می گردد بناً کاهش ارزش پول داخلی، مستهلکین (بخصوص دارندگان عاید پایین) را بیشتر متضرر ساخته و از میزان رفاهیت شان میکاهد. از طرف دیگر در شرایط کنونی تولیدات داخلی آنچنان بنیه قوی ندارد که جهت تشویق صادرات و تحرک فعالیت های اقتصادی در کوتاه مدت خطر کاهش ارزش پول را قبول کرد اما در طویل المدت کاهش ارزش پول افغانی ممد رشد صادرات و از طریق آن رشد تولیدات داخلی گردیده و نقش مثبتی را در خودکفایی ایفا خواهد نمود. پس هرگاه دولت بتواند بصورت مستقیم و یا غیر مستقیم مستهلکین را حمایت کند و نگذارد که در اثر کاهش ارزش پول ملی متضرر شوند با قبولی این فرضیه میتوان با جرأت گفت که کاهش ارزش پول ملی به نفع کشورخواهد بود نه به ضرر.

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن
بستن